Poradnik dla rodzin i opiekunów

Seniorzy z każdym rokiem stanowią coraz większy odsetek społeczeństwa. Według GUS osoby powyżej 60 roku życia stanowią blisko 30% ogólnej liczby ludności. Szacuje się, że do 2050 roku seniorzy stanowić będą ponda 40% ogólnej liczby ludności. Opieka senioralna jest pełna wyzwań. Wymaga to od opiekunów poświęcenia, cierpliwości, empatii, podstawowej wiedzy medycznej oraz świadomości zagrożeń.

1. Wpływ wieku na organizm
2. Upadki osób starszych
3. Prewencja majaczenia u osób starszych
4. Udar mózgu
5. Zawał mięśnia sercowego
6. Resuscytacja krążeniowo-oddechowa
7. Jak zadbać o osobę starszą-pierwsza pomoc seniorom

Wpływ wieku na organizm

Z każdym rokiem w organizmie dochodzi do wielu niekorzystnych zmian. Zmiany te obejmują m.in. zmiany w gęstości kości, pogorszenie zdolności intelektualnych, wydolności serca, sarkopenie (osłabienie siły mięśniowej czy pogorszenie funkcjonowania układu wydzielniczego i pokarmowego. Towarzysząca wielochorobowości polipragmazja (wielolekowość) niesie za sobą wiele konsekwencji zastosowanej terapii oraz obecność interakcji. Wraz z wiekiem rośnie ryzyko zachorowań na zawał mięśnia sercowego, udar mózgu czy nowotwór. Na wiele czynników rozwoju chorób mamy realny wpływ, stąd ważna jest profilaktyka, edukacja oraz aktywny, zdrowy tryb życia.

Upadki osób starszych

Upadki są jednym z największych bolączek wśród seniorów. Nazywane są „Wielkim Problemem Geriatrycznym” w związku z jedną z głównych przyczyn zgonów i niepełnosprawności u osób po 75 roku życia. Przyczyny upadków możemy podzielić na wewnętrzne i zewnętrzne. Wśród wewnętrznych możemy wypunktować: osteoporozę, niedowidzenie, zaburzenia równowagi, dysfunkcje narządów ruchu, działania uboczne leków, ortostatyczne spadki ciśnienia krwi, zaburzenia neurologiczne. Parkinsonizm również znacząco zwiększa ryzyko upadku. Wśród czynników zewnętrznych, modyfikowalnych możemy wyróżnić: śliskie, niestabilne podłoże, niewłaściwe obuwie, nieadekwatne umeblowanie, obecność wykładzin, niedostateczne oświetlenie, czy niezabezpieczone schody. Upadki wiążą się z obrażeniami tkanek miękkich w postaci zranień, czy wstrząśnienia mózgu. Najpoważniejsze w skutkach są złamania, m.in. złamanie szyjki kości udowej co wiąże się w ponad 50% z unieruchomieniem. Powikłania unieruchomienia są bardzo dotkliwe i związane z wysoką śmiertelnością. Wyróżnić można zatorowość płucną, zapalenie płuc, odleżyny, przykurcze, zakrzepice żył głębokich oraz zwiększa ryzyko majaczenia. Upadki wiążą się z następstwami ekonomicznymi, społecznymi i psychicznymi . Należy zadbać o odpowiednie dostosowanie mieszkania do seniora, aby minimalizować trudności w przemieszczaniu się w zależności od stanu zdrowia podopiecznego.

Prewencja majaczenia u osób starszych

Majaczenie (delirium, zespół splątania) jest stanem nagłego zagrożenia życia. Objawia się nagłym pogorszeniem funkcji poznawczych, często przebiega pod postacią nasilenia zmian demencyjnych. Wśród najważniejszych czynników ryzyka możemy wyróżnić: zaawansowany wiek, infekcje, wielochorobowość, przewlekły ból, unieruchomienie, deficyt snu, infekcje, odwodnienie i zaburzenia elektrolitowe, nadmierna bądź niedostateczna stymulacja zmysłów, choroby neurologiczne. Majaczenie objawia się nagłym, postępującym deficytem funkcji intelektualnych, pogorszeniem kontaktu z rodziną, zaburzeniem nastroju oraz orientacji. Każdorazowo stan taki wymaga przybycia służb ratunkowych bądź kontaktu z lekarzem prowadzącym. Ważne jest zapewnienie osobie starszej okularów, aparatu słuchowego, dostępu do zegara oraz kalendarza w celu poprawy orientacji. Kluczowy jest również kontakt z drugim człowiekiem, opiekunem. Nie powinno się wprowadzać zmian w leczeniu bez wiedzy lekarza prowadzącego. Szczególnie narażone na majaczenie są osoby mieszkające samotnie, bez podopiecznego i odpowiedniej opieki. Warto zadbać o odpowiednią prewencję majaczenia, jeżeli natomiast już do niego dojdzie nie można tego bagatelizować. Pierwsza pomoc seniorowi z zaburzeniami świadomości, nagłym deficytem zdolności poznawczych polega na ocenie stanu, zabezpieczeniu funkcji życiowych i zapewnieniu specjalistycznej opieki.

Udar mózgu

Udar mózgu objawia się nagłym wystąpieniem deficytów neurologicznych. Udar mózgu jest jedną z głównych przyczyn zgonów oraz główną przyczyną niepełnosprawności. Spowodowany jest zamknięciem dopływu krwi do danego obszaru mózgu oraz powstającym uszkodzeniem. Najczęściej występuje udar niedokrwienny (80%), spowodowany pęknięciem blaszki miażdżycowej bądź oderwaniem się skrzepliny na skutek migotania przedsionków lub przetrwałego otworu owalnego. Drugim rodzajem udaru jest typ krwotoczny (15%) spowodowany pęknięciem tętniaka. Udar mózgu w zależności od lokalizacji i obszaru niedokrwienia objawia się deficytem siły mięśniowej kończyn, opadającym kącikiem ust, zaburzeniem mowy (afazją), zaburzeniami równowagi, niedowidzeniem oraz problemem z połykaniem. W takiej sytuacji należy jak najszybciej wezwać pogotowie. Ważny jest czas, w celu przywrócenia przepływu krwi przez niedokrwiony obszar. Konieczne jest ustalenie również czasu powstania objawów. Do oceny poszkodowanego można użyć skali FAST.

Face – poproś osobę o uśmiechnięcie się, wyszczerzenie zębów, oceń symetrię twarzy

Arm – poproś osobę aby wyciągnęła dłonie przed siebie i zamknęła oczy, oceń siłę mięśniową

Speech – oceń umiejętność rozumienia i wytwarzania mowy, oceń czy mowa jest bełkotliwa bądź nielogiczna. Poproś osobę o powtórzenie sentencji

Time – ustal czas powstania objawów i jak najszybciej wezwij zespół ratownictwa medycznego

Zawał mięśnia sercowego

Zawał serca jest główną przyczyną zgonów. Spowodowany jest uszkodzeniem mięśnia sercowego w skutek zamknięcia tętnicy wieńcowej. Objawia się omdleniem, bólem w klatce piersiowej, nudnościami, bladością skóry, zimnymi potami, lękiem, dusznością, osłabieniem. Ból najczęściej ma charakter rozlany, zamostkowy, nie ustępujący w czasie odpoczynku oraz po zażyciu nitrogliceryny (leku rozszerzającego naczynia). U osób starszych, szczególnie u kobiet oraz chorych na cukrzyce objawy mogą być bardzo niespecyficzne. W przypadku podejrzenia zawału serca należy zachować spokój, wezwać pogotowie, ułożyć seniora w pozycji półsiedzącej, minimalizować aktywność fizyczną oraz zapewnić dostęp świeżego powietrza. Opiekun powinien przygotować pełną dokumentację medyczną, zażywane leki oraz oceniać cyklicznie stan poszkodowanego. W takiej sytuacji czas odgrywa kluczową rolę.

Resuscytacja krążeniowo-oddechowa

Nagłe zatrzymanie krążenia wymaga podjęcia resuscytacji krążeniowo-oddechowej w celu podtrzymania przepływu krwi przez najważniejsze narządy do czasu przyjazdu służb ratunkowych. Nagłe zatrzymanie krążenia można rozpoznać na podstawie braku reakcji oraz prawidłowego oddechu. Stan ten wymaga od nas szybkiej reakcji, wezwania pomocy oraz rozpoczęcia ucisków klatki piersiowej wraz z sztucznym oddychaniem. Jeżeli nie chcemy wykonywać wdechyów ratowniczych możemy wykorzystać folię, maskę z filtrem bądź kontynuować same uciski klatki piersiowej. Powinniśmy minimalizować przerwy w uciskach klatki piersiowej oraz uciskać na 5-6 cm z częstością 100-120 na minutę. Ważna jest relaksacja, czyli pełne odkształcenie się klatki piersiowej po ucisku. Resuscytację kontynuujemy w stosunku 30 ucisków do 2 wdechów zastępczych. Jak najszybciej należy użyć automatycznego defibrylatora zewnętrznego (AED), urządzenia które ratuje życie. Każda minuta zwłoki w wykorzystaniu AED zwiększa śmiertelność o 10%. Resuscytację prowadzimy do czasu przyjazdu ZRM, powrotu oddechu bądź wystąpienia sytuacji niebezpiecznej. Pamiętajmy że nasze bezpieczeństwo jest najważniejsze. W przypadku osób nieprzytomnych, oddychających należy ułożyć osobę w pozycji bocznej ustalonej, bezpiecznej.

Jak zadbać o osobę starszą-pierwsza pomoc seniorom

Podsumowując, wielochorobowość, wielololekowość, zmiany degeneracyjne związane z wiekiem prowadzą do powstania wielu problemów związanych z opieką nad osobą geriatryczną. Często błache choroby nie powodujące problemów wśród osób z prawidłową odpornością i wydolnością narządów potrafią być śmiertelne w populacji senioralnej. Leki popularnie stosowane bez recepty jak przeciwbólowe z grupy NLPZ (ketonnal, diklak) potrafią być zagrożeniem dla osoby >65r.ż. Osoby starsze rzadko gorączkują, temperatura >38.5*C często związana jest z poważną infekcją. W związku z czym wymagana jest czujność i odpowiednie przygotowanie wśród opiekunów, Warto zadbać o odpowiednie oświetlenie w domu, usunąć dywaniki, zamontować poręczę, zapewnić odpowiednie obuwie. Dodatkowo warto zamontować w domu kalendarz, zegar, zadbać o odpowiednie nawodnienie, odżywienie i prawidłowe przyjmowanie leków. Jeżeli opiekujemy się osobą samotną warto zostawić numer telefonu sąsiadom oraz klucze w sytuacji upadku bądź braku kontaktu z sąsiadem. Istotne jest również przygotowanie pełnej dokumentacji, z zażywanymi lekami oraz poprzednimi wypisami na wypadek przyjazdu ZRM.