Udar mózgu jest jedną z głównych przyczyn zgonów oraz główną przyczyną niepełnosprawności w Europie. W Polsce udar mózgu doznaje prawie 100 tys. osób rocznie. Co raz częściej z udarami spotykamy się u osób poniżej 65 roku życia. Średnio w ciągu roku 2 na 1000 osób dozna udaru. Europejska rada resuscytacji (ERC) zwraca szczególną uwagę na rolę świadków zdarzenia. Wczesne rozpoznanie udaru zmniejsza śmiertelność i przyśpiesza powrót do codziennej aktywności.
DEFINICJA UDARU
Udar mózgu jest nagłym wystąpieniem objawów neurologicznych (ogniskowych), spowodowanych uszkodzeniem mózgu na skutek zaburzeń w przepływie krwi. Wyróżniamy dwie główne przyczyny udarów.
- Udar niedokrwienny (80%) spowodowany najczęściej pęknięciem blaszki miażdżycowej oraz powstaniem niedrożności naczynia tętniczego. Często dochodzi również do oderwania się skrzepliny np. w wyniku migotania przedsionków, przetrwałego otworu owalnego bądź sztucznej zastawki serca.
- Udar krwotoczny (15%) spowodowany pęknięciem naczynia oraz wynaczynieniem się krwi do mózgu. Najczęściej związany z nadciśnieniem tętniczym oraz malformacjami naczyniowymi (wadami).
Wśród głównych przyczyn powstania udarów możemy wyróżnić nadciśnienie tętnicze, nikotynizm, cukrzyce, hipercholesterolemie, alkoholizm, niską aktywność fizyczną oraz migotanie przedsionków.
OBJAWY UDARU MÓZGU
Objawy udaru mózgu zależeć będą od lokalizacji niedokrwionego obszaru. Do oceny deficytu neurologicznego możemy posłużyć się skalą FAST:
F- Face- Asymetria twarzy, opadający kącik ust
A- Arm- Deficyt, asymetria siły mięśniowej
S- Speech – Zaburzenie rozumienia oraz wytwarzania mowy. Mowa może być bełkotliwa bądź nielogiczna.
T- Time. W podejrzeniu udaru mózgu najważniejszy jest czas. Ważne jest również ustalenie czasu powstania objawów.
Do najczęstszych objawów możemy zaliczyć opadający kącik ust związany z porażeniem nerwu twarzowego oraz asymetrię, deficyt siły mięśniowej kończyn górnych oraz dolnych. Częstym objawem jest również afazja (zaburzenie wytwarzania bądź rozumienia mowy). Osoba może nie rozumieć nas bądź nie być w stanie prawidłowo złożyć zdania. Wystąpić może dodatkowo mowa bełkotliwa. Wśród rzadziej występujących symptomów możemy zaobserwować również częściowe niedowidzenie, zawroty głowy, ból głowy (rzadki objaw), zaburzenie połykania czy niedoczulice w zakresie twarzy czy kończyn.
NAJWAŻNIEJSZY JEST CZAS! Z KAŻDĄ MINUTĄ OBUMIERA 2 MLN NEURONÓW!
POSTĘPOWANIE W UDARZE
Najważniejsze jest szybkie rozpoznanie niepokojących objawów oraz wezwanie Zespołu Ratownictwa Medycznego (ZRM). Osoba powinna znaleźć się jak najszybciej w szpitalu. W przypadku wątpliwości należy zadzwonić pod numer alarmowy oraz skonsultować się z dyspozytorem. On powinien nas poinstruować i ocenić czy istnieją wskazania do wysłania ZRM.
Poproś osobę aby wyciągnęła ręce przed siebie oraz zamknęła oczy. W przypadku udaru osoba nie będzie w stanie utrzymać wyciągniętej przed siebie kończyny. To samo można wykonać z kończynami dolnych. Poproś leżącą osobę o uniesienie nóg oraz ich przytrzymanie przez 5 sekund. Następnie poproś osobę aby powtórzyła zdanie. W przypadku udaru osoba może nie zrozumieć polecenia bądź jej mowa będzie nielogiczna. Zapytaj się o adres zamieszkania, datę urodzenia bądź poproś o rozwiązanie zagadki matematycznej: Ile to 100 – 7. Dzięki temu będziemy w stanie ocenić orientację osoby. Każde nagłe zaburzenie orientacji powinno być dla nas czerwoną flagą. Jeżeli objawy wskazują nagły deficyt neurologiczny podejrzewaj udar i wezwij ZRM (112 lub 999). Postaraj się ustalić czas powstania objawów. Najlepsze efekty leczenia uzyskuje się do 4.5 godziny (maksymalnie 6 godzin). Czas to mózg!
Na skutek rozległego niedokrwienia ważnych dla życia struktur mózgowia może dojść do utraty przytomności oraz NZK (nagłe zatrzymanie krążenia).
USTAL CZAS POWSTANIA OBJAWÓW!
LECZENIE UDARU MOZGU
Osoba z podejrzeniem udaru powinna jak najszybciej trafić do szpitala oraz mieć wykonaną tomografię komputerową (TK). W przypadku potwierdzenia udaru powinna trafić na oddział udarowy (pododdział neurologii) oraz otrzymać leczenie w postaci leku fibrynolitycznego (rozpuszczającego skrzepy). W określonych przypadkach można wykonać również trombektomię, czyli wprowadzenie cewnika do naczynia oraz mechaniczne jego udrożnienie. Powyższe leczenie znajduje zastosowanie do 4.5 godzin ( 6 godzin w przypadku trombektomii). Należy jednak pamiętać, iż powyższe leczenie nie jest pozbawione ryzyka i za każdym razem należy przeanalizować potencjalne korzyści wdrożenia leczenia. Kluczowym jest wczesne wdrożenie rehabilitacji oraz korekta czynników ryzyka w celu prewencji następnych udarów.
KURS PIERWSZEJ POMOCY
Rozpoznawanie udaru to jedna z kluczowych umiejętności. Naucz się rozpoznawać udar – przyjdź na kurs pierwszej pomocy.