Krwotok jest jedną z głównych, odwracalnych przyczyn zatrzymań krążenia na świecie. Krwotokiem możemy nazwać krwawienie, które ze względu na swoje nasilenie zagraża życiu i wymaga natychmiastowego działania. Człowiek posiada ok. 80ml krwi na każdy kilogram ciała, średnio można założyć, iż każdy z nas ma jej 5-6 l. Przybliżając jest to objętość, która zostaje przepompowana przez nasze serce w ciągu minuty. W zależności od miejsca uszkodzenia naczynia osoba może się wykrwawić nawet w ciągu 3-5 minut, natomiast w ciągu 1 minuty utracić świadomość. W związku z czym, w przypadku masywnego krwotoku, osoba której nie udzielimy pierwszej pomocy nie ma szansy na przeżycie ze względu na dłuższy czas dojazdu Zespołu Ratownictwa Medycznego. Tamowanie krwotoków jest umiejętnością krytyczną!
Postępowanie w masywnym krwotoku
Zasadniczo nie rozróżniamy krwotoków ze względu na żylny czy tętniczy. Jest to podział nic nie wnoszący, trudny do różnicowania. W zależności od miejsca krwawienia nasze postępowanie wygląda zgoła odmiennie. W pierwszej kolejności oceniamy bezpieczeństwo oraz obecność masywnych krwotoków. Zaopatrywanie krwotoków ma pierwszeństwo przed oceną świadomości i oddechu. Po zabezpieczeniu masywnych krwawień przechodzimy dopiero do oceny poszkodowanego i ewentualnych ucisków klatki piersiowej. W międzyczasie nie powinniśmy zapomnieć w jak najszybszym wezwaniu pomocy.
Masywny krwotok powinien zostać rozpoznany już na samym początku oceny wstępnej oraz zostać natychmiastowo zaopatrzony jeszcze przed oceną oddechu. Krwotok z kończyny może zostać zaopatrzony z pomocą opaski uciskowej (stazy taktycznej), którą umieszczamy 5-6 cm ponad raną bądź maksymalnie wysoko. Opaska uciskowa ma na celu zahamowanie przepływu krwi przez kończynę poprzez uciśnięcie naczyń. Opaski uciskowe prowizoryczne mają niską skuteczność, stąd nie powinny być używane przez osoby bez doświadczenia. Użycie opaski uciskowej jest bezpieczne do 2 godzin, stąd nie musimy się obawiać niedokrwienia. Opaska uciskowa nie jest skomplikowana w użyciu nie mniej jednak wymaga treningu. Po założeniu opaski uciskowej na kończynie wyciągamy maksymalnie luz oraz kręcimy krępulcem do ustania krwawienia. W przypadku braku skuteczności, możemy założyć drugą opaskę tuż obok drugiej. Pamiętaj zapisać datę założenia opaski uciskowej!
W większości przypadków bezpośredni 5-10 minutowy ucisk jest z zupełności wystarczający. Po opaskę uciskową sięgamy gdy krwawienie nie poddaje się uciskowi bądź jest obecna amputacja.
Nie zakładamy opasek uciskowych na stawy!
Tamowanie krwotoków ze stref przejściowych
W przypadku krwotoku i obecności głębokiej rany w strefie przejściowej, tj. pachy, pachwiny, szyja możemy zastosować technikę zwaną pakowaniem rany (wound packing), która polega na bezpośrednim ucisku krwawiącej rany, następnie na szczelnym wypakowaniu jej materiałem opatrunkowym w celu wytworzenia stałego nacisku. W pierwszej kolejności wkładamy palec do rany, starając się wywrzeć nacisk na miejsce krwawienia. Następnie korzystając z opatrunku hemostatycznego, bandaża bądź elementu odzieży szczelnie wypakowujemy ranę. Krwawienia przebiegające na na wysokości tzw. stref przejściowych charakteryzują się wysoką śmiertelnością z uwagi na obecność dużych naczyń oraz trudność w uzyskaniu dostępu do rany. Opatrunki hemostatyczne pozwalają szybciej zatamować krwawienie, w połączeniu z bezpośrednim uciskiem.
W przypadku braku skuteczności opatrunku hemostatycznego, można zastosować zastosować opatrunek innego typu. Należy pamiętać, że opatrunek uciskowy nie powinien zastępować mocnego punktowego ucisku na ranę. W przypadku przesiąkania krwi przez opatrunek można podjąć próbę wymiany opatrunku z korektą miejsca ucisku. Zasadniczo nie ma sensu dokładać kolejnych warstw gazy. W przypadku obecności ciał obcych w ranie, w pierwszej kolejności tamujemy krwawienie. Następnie, zabezpieczamy przedmiot przez przemieszczaniem się. W sytuacji złamania otwartego stabilizujemy kończynę przed oraz sąsiadujące stawu przed ruchem.
W przypadku amputacji, amputat należy zabezpieczyć w worku foliowym, a ten zanurzyć w lodowatej wodzie z lodem (4°C). Amputat nie powinien mieć bezpośredniego kontaktu z wodą. Amputowana część ciała powinna zostać zabezpieczona i przetransportowana wraz z poszkodowanym do szpitala. Należy pamiętać, że pierwszeństwo będą miały czynności związane z zabezpieczeniem krwotoku!
Krwawienie z nosa
Omówienia wymagają również krwawienia z nosa. Same w sobie rzadko wymagają specjalistycznej opieki. Za krwawienia odpowiada najczęściej przednio-dolna część przegrody nosa – Splot Kiesselbacha. Jest to miejsce łatwo poddające się uciskowi – wystarczy uciskać skrzydełka nosa przez 15-30 minut. Nie powinniśmy odchylać głowy do tyłu. Spowoduje to spłynięcie krwi po tylnej ścianie gardła do żołądka. Nie ma też istotnych dowodów na skuteczność okładów z lodu. Wśród najczęstszych przyczyn krwawienia z nosa możemy wyróżnić uraz, suche błony śluzowe, stany zapalne, leki przeciwpłytkowe oraz choroby ogólnoustrojowe.
Pierwsza pomoc
Krwawienia rzadko stanowią zagrożenie życia, natomiast gdy już wystąpią, wymagają od nas pełnego zaangażowania i agresywnego leczenia. Należy walczyć o każdą krwinkę. Tamowanie krwotoków ma pierwszeństwo przed wszelkimi innymi działaniami. Nie można również zapominać o swoim bezpieczeństwie w przypadku pacjentów po urazach. Urazy kręgosłupa występują bardzo rzadko, stąd nie powinniśmy się obawiać pogłębienia urazu przemieszczając poszkodowanego. Powinniśmy ograniczać ruchomość szyi, natomiast należy pamiętać, iż zachowanie drożności dróg oddechowych jest priorytetem, stąd w przypadku braku oddechu odchylenie głowy może być wskazane. Tamowanie krwotoków powinno być obowiązkowym elementem każdego kursu pierwszej pomocy.
Zapraszamy na certyfikowane kursy tamowania krwotoków – Stop The Bleed.