Osoby nieprzytomne powinny być traktowane jako osoby w bezpośrednim zagrożeniu życia, niezależnie od przyczyny. Przyczyn braku świadomości jest sporo, od zaburzeń rytmu serca, po udary, zaburzenia metaboliczne, zatrucia alkoholem czy stany padaczkowe. Niezależnie od przyczyny, utrata świadomości grozi niedrożnością dróg oddechowych oraz aspiracją treści pokarmowej do dróg oddechowych, stąd kluczowym jest zabezpieczenie drożności dróg oddechowych poprzez ułożenie osoby w pozycji bezpiecznej, która zostanie omówiona poniżej.
- Osoba nieprzytomna – pozycja bezpieczna
- Omdlenie
- Zastosowanie pozycji bezpiecznej
- Padaczka
Istotnym jest upewnienie się, iż osoba ma zachowany oddech i nie spełnia kryteriów podjęcia resuscytacji krążeniowo-oddechowej. Osoba nieprzytomna wymaga interwencji zespołu ratownictwa medycznego, więc nie powinno się zwlekać z wezwaniem pomocy. Pamiętaj, jeżeli kiedykolwiek masz wątpliwości co do postępowania, skontaktuj się z dyspozytorem 112/999, który poinstruuje i podpowie jak postąpić.
Omdlenie
Omdlenie jest związane z chwilowym niedotlenieniem mózgu, objawia się krótkotrwałą utratą świadomości. Poprzedzone jest często stanem przed omdleniowym (fazą prodromalną), która charakteryzuje się zawrotami głowy, uczuciem gorąca, nudnościami czy mroczkami. Wśród najczęstszych przyczyn możemy wyróżnić reakcję wazowagalną związaną z stresem, wysoką temperaturą, odwodnieniem czy widokiem krwi oraz przyczynę kardiogenną czy ortostatyczną (związana z szybką pionizacją). Szczególnie niebezpieczne są omdlenia w pozycji leżącej, siedzącej, podczas uprawiania seksu czy sportu. Osoba, która doznała omdlenia, powinna leżeć, aby poprawić dostarczanie krwi do mózgu. Nie powinniśmy na siłę podejmować prób pionizacji.
Pozycja bezpieczna (pozycja ustalona) zabezpiecza poszkodowanego przez utratą drożności dróg oddechowych oraz aspiracją treści pokarmowej do dróg oddechowych.
Zasadniczo nie ma znaczenia na którą stronę ułożymy osobę poszkodowaną, z wyjątkiem osób ciężarnych. Kobiety w widocznej ciąży (powyżej 20-22tyg ciąży) układamy w pozycji na lewym boku. Pozwala to zachować krążenie przez uciśniętą przez płód aortę oraz żyłę główną dolną, które znajdują się nieco na prawo. Wśród przyczyn utraty przytomności u kobiet ciężarnych możemy również wyróżnić rzucawkę. Osoby po urazie powinny leżeć na wznak, w przypadku podejrzenia urazu kręgosłupa należy ograniczyć ruchy głową.
W przypadku omdlenia możemy podjąć próbę uniesienia kończyn dolnych (30 stopni) na kilka minut. Może to przejściowo poprawić dopływ krwi do mózgu, jednak dowody na skuteczność tej metody są niejednoznaczne.
Zastosowanie pozycji bezpiecznej
- Uklęknij z boku osoby poszkodowanej.
- Zabezpiecz okulary przed uszkodzeniem i upewnij się z obie nogi są wyprostowane.
- Kończynę górną bliższą ułóż w pozycji 90/90 (zgiętą w stawie łokciowym, prostopadle do tułowia, z dłonią ku górze).
- Przełóż drugą rękę w poprzek tułowia, z dłonią przyłożoną do policzka.
- Drugą ręką podnieś kolano przeciwległej kończyny ku górze, nie odrywając stopy od podłoża.
- Przytrzymując grzbiet dłoni przy policzku, wykonaj dźwignie na kolanie, aby przewrócić poszkodowanego na swoją stronę.
- Odchyl głowę osoby poszkodowanej do tyłu, zapewniając drożność dróg oddechowych.
- Popraw ułożenie nogi, aby pozostawała zgięta w stawie biodrowym i kolanowym pod kątem prostym.
- Zabezpiecz poszkodowanego przed utratą ciepła (termoizolacja)
- Ponawiaj regularnie ocenę oddechu poszkodowanego.
Padaczka
Padaczka jest przewlekłą chorobą mózgu w której dochodzi do napadów padaczkowych. Najczęściej nie udaje się ustalić jej przyczyny. Spowodowana jest powstaniem nieprawidłowych impulsów elektrycznych w różnych ośrodkach w mózgu. Osoby przyjmujące leki przeciwpadaczkowe mogą nie doświadczać napadów przez wiele lat. W zależności od miejsca występowania mogą jej towarzyszyć rozmaite objawy od “braku kontaktu”, powstania automatyzmów, po uogólniony napad z utratą świadomości , oddaniem moczu, prężeniami ciała “drgawki toniczno-kloniczne”. Wśród przyczyn możemy wyróżnić uraz głowy, niedotlenienie, zaburzenia metaboliczne, zespoły odstawienne itp. Należy pamiętać, iż zatrzymanie krążenia może początkowo objawiać się krótkim epizodem prężeń stąd każdego poszkodowanego należy ocenić pod względem obecności oddechu oraz monitorować stale stan osoby. Napady najczęściej trwają kilka minut, jeżeli się przedłużają jest to stan zagrożenia życia i niezbędna będzie pomoc ZRM. Priorytetem w postępowaniu u osoby w czasie napadu drgawkowego jest zabezpieczenie drożności dróg oddechowych. Należy trzymać głowę poszkodowanego, aby zabezpieczyć ją przed urazem wtórnym oraz czekać na przybycie ZRM. Nie wolno wkładać niczego do ust poszkodowanego, to niebezpieczny mit. Można taką osobę ułożyć w pozycji bezpiecznej. Po napadzie osoby dochodzą do siebie dłuższy czas i mogą być splątane do kilku godzin po epizodzie drgawkowym.